Actualiteiten

Hoe komen we in godsnaam van die schulden af voor het te laat is

Woensdag 1 november 2017
moeite

Het IMF begon er bij de najaarsvergadering ook maar weer een keer over: de schuldpositie van de wereld. In veel landen, zoals Nederland, zijn het vooral huishoudens die heel erg hun best doen om veel schuld te hebben. Bijna vier keer meer schuld dan het IMF verstandig acht. Gaan we wachten tot het mis gaat of er iets aan doen?

Schuld is nuttig

Eerst even het standaard-economenverhaal. Met schuld is niet zo veel mis. De mogelijkheid om te lenen zorgt ervoor dat je eerder kan investeren: het rendement van de investering dekken de kosten van lenen. Ook zorgt het ervoor dat je je inkomen over je levensloop kan verdelen.

In het spitsuur van het leven " jonge kinderen, nog niet zo'n hoog salaris " is het in Nederland vrij gebruikelijk veel te lenen, vooral voor het huis. Met het verwachte inkomen is dat later weer prima op te hoesten.

Ook heeft onderzoek in het verleden laten zien dat toegang tot het kunnen lenen (een goed ontwikkeld financieel stelsel) gepaard gaat met hogere economische groei. Immers, goede plannen kunnen door geld te lenen eerder worden uitgevoerd waardoor de economie harder kan groeien.

Maar te veel schuld niet

Maar er lijkt wel een grens te zitten aan hoeveel schuld van huishoudens nuttig is voor de economie.

Ten eerste blijken mensen niet zo rationeel te lenen. Ze geven de voorkeur om nu meer consumeren, zonder te overzien of ze dat later kunnen terugbetalen. En met de huidige lage rente is het niet zo?n probleem schuld te betalen, maar als de rente stijgt, kan dat wel eens anders zijn.

Sneller in de problemen

Ten tweede blijken huishoudens met hoge schulden veel sneller in de problemen te komen als het economisch slecht gaat. Dat hebben we de afgelopen jaren meegemaakt.

Doordat de bezittingen die tegenover die schulden staan minder waard werden (huizen) of vastlagen voor toekomstig gebruik (pensioenen) moest huishoudens meteen bezuinigen als het inkomen terugviel. Wat voor individuen rationeel is, leidt op macroniveau tot een diepere crisis, een balansrecessie.

Te veel schuld

Ten derde blijken veel huishoudens niet te lenen voor productieve investeringen, maar voor consumptie. Dit levert niets extra?s op in de toekomst.

Volgens het IMF ligt de grens van te veel huishoudschuld gemiddeld rond de 30 procent van het bbp. Is de schuld hoger, dan leidt schuld op langere termijn tot lagere groei en een grotere kans op financiele crisis. In Nederland zitten we op zo'n 111 procent van het bbp. Dus?wat gaan we doen?

Ontschulden?

Een weg naar minder schuld is dus verstandig. Een paar opties:

  1. Hogere inflatie: Dat is, ook historisch gezien, veruit de meest pijnloze manier om te ontschulden. Het is wel een beetje sneu voor de schuldeisers, want hun (nominale) schuld wordt ook minder waard. Helaas lukt het nog steeds niet die inflatie op te krikken, ondanks het ongekende ruime monetaire beleid.
  2. Hogere lonen: Als huishoudens een hoger inkomen hebben, kunnen ze een groter deel van de schuld terugbetalen. Helaas blijft het inkomen van de gemiddelde werknemer in veel landen al jaren achter bij de economische groei.
  3. Minder prikkels om te lenen: Hoe makkelijker het is om te lenen, hoe groter het geleende bedrag. Als er dan ook nog subsidie wordt gegeven op leningen, zoals renteaftrek voor belastingen, is het helemaal moeilijk te weerstaan. Een afbouw van de hypotheekrenteaftrek helpt in Nederland, in andere landen is het aanscherpen van leennormen belangrijker.
  4. Minder consumeren: Maar wellicht de belangrijkste manier om minder in de schulden te komen is gewoon minder consumeren. Slechts een zeer klein deel van de Nederlandse bevolking leent echt omdat ze de eindjes niet aan elkaar kunnen knopen. Voor de rest is het eigenlijk luxe. Jezelf niet beperken. Dat is nog niet zo gemakkelijk op te lossen.

We hebben een keuze. We kunnen wachten tot het misgaat en genieten van een beetje consumptiegedreven groei op korte termijn. Of we kunnen, juist nu het goed gaat, schulden verminderen. Terugkeren naar die Hollandse zuinigheid. Voordat helemaal niemand meer gelooft dat die ooit bestond.

Meer actualiteiten

Alle actualiteiten »